ਭਾਰਤੀ ਵਾਯੂ ਸੈਨਾ (IAF) ਦੇ ਬੇੜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ‘ਐਂਟੋਨੋਵ ਐਨ-32’ (An-32) ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਅਤੇ ‘ਵਰਕਹਾਰਸ’ (Workhorse) ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਜਹਾਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ (Soviet Union) ਦੇ ਐਂਟੋਨੋਵ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਵਾਯੂ ਸੈਨਾ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦੁਰਗਮ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਭੂਮਿਕਾ
ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਆਚਿਨ ਅਤੇ ਲਦਾਖ ਦੇ ਬੇਹੱਦ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੇ ਦੁਰਗਮ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੱਕ, ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਰਸਦ (ਸਾਮਾਨ) ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਅਭਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਕੁਝ ਮੰਦਭਾਗੇ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸਿਆਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਦੋਹਰੇ ਇੰਜਣ ਵਾਲਾ ਟਰਬੋਪ੍ਰਾਪ ਜਹਾਜ਼ ਅਕਸਰ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਸਮਝੌਤਾ: ਵਾਯੂ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਐਂਟਰੀ (1984)
ਐਂਟੋਨੋਵ An-32 ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਵਾਯੂ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਾਲ 1984 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਨੇਤਾ ਲਿਓਨਿਡ ਬ੍ਰੇਜ਼ਨੇਵ ਵਿਚਕਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਣਨੀਤਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਦਾ ਸੌਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਵਾਯੂ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ‘ਡਗਲਸ ਸੀ-47 ਡਕੋਟਾ’ (Douglas C-47 Dakota) ਅਤੇ ‘ਫੇਅਰਚਾਈਲਡ ਸੀ-119ਜੀ ਪੈਕੇਟ’ (Fairchild C-119G Packet) ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ (High-Altitude Airfields) ‘ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਡਾਣ ਭਰ ਸਕੇ।
ਬੇੜੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ (An-32RE)
ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਤੋਂ ਕੁੱਲ 118 ਤੋਂ 123 ਐਨ-32 ਜਹਾਜ਼ ਖਰੀਦੇ ਸਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਾਯੂ ਸੈਨਾ ਦੇ ਬੇੜੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 100 ਦੇ ਕਰੀਬ An-32 ਜਹਾਜ਼ ਸਰਗਰਮ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਕੇ ‘An-32RE’ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਐਵੀਓਨਿਕਸ (Avionics), ਨਵਾਂ ਰਾਡਾਰ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਕੇਬਿਨ ਲੇਆਉਟ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਐਂਟੋਨੋਵ An-32 ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ (Specifications):
An-32 ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਖੰਭਾਂ (ਪੰਖਾਂ) ਦੇ ਉੱਪਰ ਲੱਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਇੰਜਣ ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਹਨ।
- ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਕਿਸਮ (Type): ਦੋ ਇੰਜਣਾਂ ਵਾਲਾ ਰਣਨੀਤਕ ਫੌਜੀ ਆਵਾਜਾਈ ਜਹਾਜ਼ (Tactical Military Transport Aircraft)
- ਕਰੂ / ਚਾਲਕ ਦਲ (Crew): 3 ਤੋਂ 4 (ਪਾਇਲਟ, ਕੋ-ਪਾਇਲਟ, ਨੇਵੀਗੇਟਰ ਅਤੇ ਫਲਾਈਟ ਇੰਜੀਨੀਅਰ)
- ਸਮਰੱਥਾ (Capacity): 50 ਫੌਜੀ ਸੈਨਿਕ / 42 ਪੈਰਾਟਰੂਪਰਸ / 24 ਸਟ੍ਰੈਚਰ (ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਲਈ) ਜਾਂ 6,700 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਕਾਰਗੋ (ਮਾਲ-ਸਾਮਾਨ)
- ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ (Dimensions): ਲੰਬਾਈ: 23.78 ਮੀਟਰ | ਵਿੰਗਸਪੈਨ (ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ): 29.20 ਮੀਟਰ
- ਇੰਜਣ (Engine): 2 × ਇਵਚੈਂਕੋ ਏਆਈ-20 (Ivchenko AI-20) ਟਰਬੋਪ੍ਰਾਪ ਇੰਜਣ
- ਅਧਿਕਤਮ ਰਫ਼ਤਾਰ (Max Speed): 530 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ
- ਕਰੂਜ਼ਿੰਗ ਸਪੀਡ (Cruising Speed): 470 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ
- ਫਲਾਈਟ ਰੇਂਜ (Range): 2,500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (ਪੂਰੇ ਪੇਲੋਡ/ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 1,200 ਤੋਂ 1,300 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
- ਅਧਿਕਤਮ ਉਚਾਈ (Max Altitude): 9,500 ਮੀਟਰ (ਲਗਭਗ 31,200 ਫੁੱਟ)
