ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਹਿਮਾਲਿਆ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। IIT Roorkee ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖ਼ੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਰਨ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੂਰੇ ‘ਹਾਈ ਮਾਊਂਟੇਨ ਏਸ਼ੀਆ’ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 31,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਝੀਲਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਨ੍ਹ ਟੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ 2013 ਦੀ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਤਬਾਹੀ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਨ
ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਇਹ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਝੀਲਾਂ?
ਜਦੋਂ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਪਿਘਲ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਟੋਏ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਟੋਏ ਪਿਘਲੀ ਹੋਈ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਕੱਚੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ, ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਨ੍ਹ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਚੱਟਾਨ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੰਨ੍ਹ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਸੁਨਾਮੀ ਵਾਂਗ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ
ਖੋਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ:
ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਰ: ਇਹ ਝੀਲਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਕਈ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਉੱਚੀ ਰਫ਼ਤਾਰ: ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਝੀਲਾਂ ਬਹੁਤ ਉਚਾਈ ‘ਤੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ, ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ: ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਰੁੜਕੀ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਨਾਸਾ (NASA) ਅਤੇ ਈ.ਐੱਸ.ਏ. (ESA) ਦੀਆਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਡਾਰ ਸੈਂਸਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ
ਭਾਰਤ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ
ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1.5 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਹੇਠ ਹਨ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ 62 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਕੜੇ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30 ਲੱਖ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸਥਿਰ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।
ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਾ ਸਮਾਂ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਹ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੱਚਾਈ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਸਿਰਫ਼ ਗਰਮੀ ਵਧਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬੰਬ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਜਾਨੀ-ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ
#himalayanalert #himalayan #Himalaya #googlenews #nationalnews
