ਤਹਿਰਾਨ : ਇਰਾਨ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨੇਤਾ ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਅਲੀ ਖ਼ਾਮੇਨੇਈ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ-ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। 86 ਸਾਲਾ ਖ਼ਾਮੇਨੇਈ ਪਿਛਲੇ 36 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਰਾਨ ਦੀ ਸੱਤਾ ‘ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਸਨ
ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖ਼ਾਮੇਨੇਈ ਅਮਰੀਕੀ ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਨੇ ਖ਼ਾਮੇਨੇਈ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ
ਇੱਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸਫ਼ਰ: ਮਸ਼ਹਦ ਤੋਂ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੱਕ
ਜੁਲਾਈ 1939 ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹਦ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਖ਼ਾਮੇਨੇਈ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ ਪੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵੀ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। 1979 ਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਰੂਹੁੱਲਾ ਖ਼ੋਮੈਨੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਬਣੇ ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਰਾਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ।
ਸਿਆਸੀ ਚਤੁਰਾਈ ਅਤੇ ‘ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡਸ’ ਦਾ ਸਾਥ
ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਮੇਨੇਈ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਰੁਤਬਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ।
- ਮਿਲਟਰੀ ਤਾਕਤ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਕੋਰਪਸ’ (IRGC) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀ।
- ਆਰਥਿਕ ਕਬਜ਼ਾ: IRGC ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਇਰਾਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ‘ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਪਾਰਕ ਸਾਮਰਾਜ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ।
- ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਵਾਰ: ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ਅਤੇ ਹਮਾਸ ਵਰਗੇ ਗੁੱਟਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕਰਕੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਜਨਤਾ ‘ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
ਖ਼ਾਮੇਨੇਈ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਘਾਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- 2009 ਦਾ ਵਿਦਰੋਹ: ਜਦੋਂ ਮਹਿਮੂਦ ਅਹਿਮਦੀਨੇਜਾਦ ਦੀ ਜਿੱਤ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠੇ, ਤਾਂ ਖ਼ਾਮੇਨੇਈ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।
- ਤਾਜ਼ਾ ਹਿੰਸਾ: ‘ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਐਕਟੀਵਿਸਟ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ’ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਸੰਬਰ 2025 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਤਾਜ਼ਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ 7,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।
ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਅਗਲਾ ਕਦਮ?
ਖ਼ਾਮੇਨੇਈ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ (Middle East) ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਹਲਚਲ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਭ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਹਨ ਕਿ ਇਰਾਨ ਦਾ ਅਗਲਾ ਵਾਰਿਸ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕੀ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਵੇਗੀ
