ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿੱਜੀ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਵੇ? ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਚੀਨ ਦੀ ‘ਵਨ ਚਾਈਲਡ ਪਾਲਿਸੀ’ (One-Child Policy) ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਾਲਾ ਅਧਿਆਏ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ
ਕਿਉਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਇਹ ਨੀਤੀ?
ਸਾਲ 1979 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਚੀਨ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਤਕਾਲੀ ਨੇਤਾ ਡੇਂਗ ਸ਼ਿਆਓਪਿੰਗ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ (ਰੋਟੀ, ਕੱਪੜਾ ਅਤੇ ਮਕਾਨ) ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਆਬਾਦੀ ‘ਤੇ ਲਗਾਮ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ‘ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਨੀਤੀ’ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ
ਸਰਕਾਰ ਦਾ ‘ਸਖ਼ਤ ਪਹਿਰਾ’ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ
ਇਹ ਨੀਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦਾ ਲਾਗੂਕਰਨ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਸੀ:
ਸਰਕਾਰੀ ਇਜਾਜ਼ਤ: ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਲਿਖਤੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ।
ਨਿੱਜੀ ਨਿਗਰਾਨੀ: ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਹਵਾਰੀ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੱਕ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਨੀਤੀ ਤੋੜਨ ‘ਤੇ ‘ਭਾਰੀ ਕੀਮਤ’
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਬਾਹਕੁੰਨ ਨਤੀਜੇ ਭੁਗਤਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ:
ਭਾਰੀ ਜੁਰਮਾਨਾ: ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ ਦਾ 3 ਤੋਂ 10 ਗੁਣਾ ਤੱਕ ‘ਸੋਸ਼ਲ ਮੈਂਟੇਨੈਂਸ ਫੀਸ’ ਵਜੋਂ ਵਸੂਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਤੱਕ ਵੇਚਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ: ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਬਿਨਾਂ ਪਛਾਣ ਦੇ ਬੱਚੇ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਸ਼ੱਦਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ‘ਤੇ ਹੋਇਆ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਹੁਕੂ’ (ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨਾ ਸਕੂਲ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਅੱਜ ਦੀ ਹਕੀਕਤ: ਹੁਣ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ ਪੈਸੇ
ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਚੱਕਰ ਦੇਖੋ, ਅੱਜ ਚੀਨ ਉਸੇ ਨੀਤੀ ਦੇ ਮਾੜੇ ਨਤੀਜੇ ਭੁਗਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
2016 ਵਿੱਚ: ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ।
2021 ਵਿੱਚ: ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਹੁਣ: ਚੀਨ ਸਰਕਾਰ ਹਰ ਬੱਚੇ ‘ਤੇ ਲਗਭਗ 3,600 ਯੂਆਨ ਦੀ ਨਕਦ ਸਬਸਿਡੀ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਣ।
