ਤਹਿਰਾਨ: ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ‘ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ’ (Strait of Hormuz) ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਿਖਰਾਂ ‘ਤੇ ਹੈ। ਰੱਖਿਆ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ‘ਮੱਛਰ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ’ (Mosquito Boats) ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ
ਕੀ ਹੈ ‘ਮੱਛਰ ਫਲੀਟ’ (Mosquito Fleet)?
ਈਰਾਨ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰਵਾਇਤੀ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ‘ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਕੋਰਪਸ’ (IRGC) ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਾਲ ਹੈ
- ਰਫ਼ਤਾਰ: ਇਹ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ 40 ਤੋਂ 60 ਨੌਟਸ (Knots) ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਚੱਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਹਥਿਆਰ: ਇਹ ਮਸ਼ੀਨ ਗਨਾਂ, ਰਾਕੇਟਾਂ ਅਤੇ ਐਂਟੀ-ਸ਼ਿਪ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹਨ।
- ਰਣਨੀਤੀ: ਇਹ ‘ਸਵਾਰਮ’ (Swarm) ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਾਂਗ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਲਗਭਗ 158 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਖਤਰਾ ਦੱਸਦਿਆਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰੱਖਿਆ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਛੋਟੀਆਂ ਪਰ ਘਾਤਕ’ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਸਾਬਕਾ ਪੈਂਟਾਗਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਐਲੇਕਸ ਪਲਿਟਸਾਸ ਅਨੁਸਾਰ, “ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਮੱਛਰ ਫਲੀਟ’ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ‘ਡੰਗ’ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ
ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਤੇ ਅਸਰ
ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ‘ਤੇਲ ਦੀ ਨਾੜੀ’ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਈਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ:
- ਬੀਮਾ ਦਰਾਂ: ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬੀਮੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣਗੀਆਂ।
- ਤੇਲ ਦੀ ਕਿੱਲਤ: ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਵੇਗੀ।
- ਮਹਿੰਗਾਈ: ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ।
- ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਏ: “ਆਧੁਨਿਕ ਜਲ ਸੈਨਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ‘ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।”
ਈਰਾਨ ਦੀ ਇਹ ‘ਪਰਛਾਵੇਂ ਵਾਲੀ ਫੌਜ’ (Shadow Force) ਸਾਬਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਸੁਪਰਪਾਵਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡੋਬ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਹ ‘ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛਰ’ ਅਜੇ ਵੀ ਗਲੋਬਲ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ
