ਫਰੀਦਕੋਟ: ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰੀਤਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੀੜ ਸਿੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਬਾਬਾ ਕਾਲਾ ਮਿਹਰ ਸੰਧੂ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਮੇਲਾ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਕਾਰਨ ਪੂਰੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਰੰਪਰਾ
ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਟੁੱਟ ਆਸਥਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।
ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇਸ਼ਟ ਅਤੇ ‘ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ’ ਦੀ ਰਸਮ
ਬਾਬਾ ਕਾਲਾ ਮਿਹਰ ਜੀ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੰਧੂ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣਾ ਇਸ਼ਟ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਰਸਮ ‘ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ’ ਦੀ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੇਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ:
ਮੰਨਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ: ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸੁਖੀ ਸੁੱਖਣ ਨਾਲ ਹਰ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ: ਹਰ ਸਾਲ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਦੇ ਹਨ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ: ਇਹ ਮੇਲਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਵਾਦ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਈ ਵਾਰ ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮੇਲਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ।
